|
Przygotowany w oparciu o materialy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej opis wymagań egzaminacyjnych, uszczegółowia zakres treści oraz rodzaje informacji wykorzystywane, bądź tworzone w ramach standardów określonych rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 kwietnia 2003 r..
Standardy wymagań, są podstawą przeprowadzenia egzaminu maturalnego z chemii i w swojej istocie przedstawiają umiejętności, które będą sprawdzane na egzaminie maturalnym. Sprawdzeniu będzie podlegać; stopień opanowania określonej w standardzie umiejętności, korzystanie z informacji oraz tworzenie informacji.
Więcej informacji o egzaminie maturalnym z chemii można znaleźć na stronie internetowej Centralnej Komisji Egzaminacyjnej .......CKE
Zamieszczony na tej stronie materiał ma być drogowskazem w przygotowaniu się do egzaminu maturalnego.
|
|
Prawa, pojęcia i zjawiska oraz terminologia i symbolika chemiczna |
Właściwości pierwiastków i związków chemicznych oraz ich zastosowanie |
Zjawiska i procesy chemiczne |
|
Budowa atomu, izotopy i promieniotwórczość,
Wiązania chemiczne, szybkość reakcji, kataliza,
Mol substancji chemicznej,
Pierwiastki i związki chemiczne,
Typy reakcji chemicznych,
Roztwory,
Elektrolity i dysocjacja jonowa,
Reakcje utleniania i redukcji,
Węglowodory i ich pochodne,
|
Właściwości fizyczne i chemiczne metali i niematali,
Właściwości fizyczne i chemiczne tlenków metali i niemetali,
Zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagrożenia z ich stosowania,
|
Zapis równań reakcji chemicznych,
Interpretacja równań reakcji chemicznej,
Efekty energetyczne reakcji chemicznych,
Czynniki wpływające na przebieg reakcji,
|
Budowa atomu, izotopy i promieniotwórczość - opis wymagań
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
budową atomu, izotopami i promieniotwórczością naturalną.
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz:
budową atomu w jakościowym ujęciu mechaniki kwantowej, izotopami i promieniotwórczością sztuczną. |
|
|
DO GÓRY
Wiązania chemiczne, szybkość reakcji chemicznej, kataliza
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
wiązaniami chemicznymi
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz:
szybkością reakcji chemicznych i katalizą |
- określić zmiany elektroujemności pierwiastków w okresach i grupach układu okresowego;
- określić rodzaj wiązania: (wiązanie kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe) na podstawie różnicy elektroujemności łączących się pierwiastków;
- zapisywać wzory określające budowę typowych związków jonowych (tlenki, wodorotlenki, sole), wzory elektronowe związków kowalencyjnych (typowe cząsteczki homoatomowe i heteroatomowe) oraz węglowodorów z uwzględnieniem wiązań pojedyńczych i wielokrotnych;
- określić typowe właściwości fizykochemiczne substancji na podstawie występujących w nich wiązań;
|
- określić zmiany elektroujemności pierwiastków w okresach i grupach układu okresowego;
- określić na podstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów walencyjnych atomów łączących się pierwiastków rodzaj wiązania: wiązanie jonowe, wiązanie kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane, koordynacyjne;
- określić rodzaje wiązań (wiązania s, wiązania p) dla typowych cząsteczek nieorganicznych i organicznych;
- określić kształt prostych cząsteczek związków nieorganicznych i organicznych, wskazując, które z nich są polarne, a które są niepolarne;
- zapisywać wzory określające budowę typowych związków jonowych (tlenki, wodorotlenki, sole), wzory elektronowe związków kowalencyjnych (typowe cząsteczki homoatomowe i heteroatomowe) oraz węglowodorów z uwzględnieniem wiązań pojedynczych i wielokrotnych;
- przedstawić przyczyny i sposób tworzenia wiązań wodorowych na przykładzie wody, alkoholi i białek;
- przewidywać właściwości fizykochemiczne substancji, wynikające z rodzaju występujących w nich wiązań;
UWAGA
Informator zamieszczony na stronie CKE nie zawiera opisu wymagań egzaminacyjnych dla szybkości reakcji i katalizy.
|
DO GÓRY
Mol substancji chemicznej
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
molem substancji chemicznej
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym |
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: mol, masa molowa, objętość molowa gazów, warunki normalne;
- dokonać interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu molowym, masowym i objętościowym;
|
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: mol, masa molowa, objętość molowa gazów, warunki normalne i warunki standardowe;
- dokonać interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu molowym, masowym i objętościowym;
|
DO GÓRY
Pierwiastki i związki chemiczne
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
pierwiastkami i związkami chemicznymi
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym |
- posługiwać się poprawną nomenklaturą i symboliką chemiczną w odniesieniu do: pierwiastków i ich połączeń z tlenem, połączeń wodoru z azotem, siarką i fluorowcami, wodorotlenków, kwasów nieorganicznych i soli;
- zapisywać wzory sumaryczne związków chemicznych na podstawie ich składu i stopni utlenienia łączących się pierwiastków;
|
- posługiwać się poprawną nomenklaturą i symboliką chemiczną w odniesieniu do: pierwiastków i ich połączeń z tlenem, połączeń wodoru z azotem, siarką i fluorowcami, wodorotlenków, kwasów nieorganicznych i soli;
- posługiwać się pojęciem alotropii;
- zapisywać wzory sumaryczne związków chemicznych na podstawie ich składu i stopni utlenienia łączących się pierwiastków;
- określić zmienność właściwości kwasowo-zasadowych i utleniająco-redukcyjnych związków chemicznych w zależności od stopnia utlenienia pierwiastka centralnego i jego położenia w układzie okresowym;
|
DO GÓRY
Typy reakcji chemicznych
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
typami reakcji chemicznych
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym |
- kwalifikować przemiany chemiczne ze względu na:
- typ procesu (reakcje syntezy, analizy i wymiany oraz substytucji, addycji, eliminacji, kondensacji, polimeryzacji dla substancji organicznych),
- rodzaj reagentów (reakcje cząsteczkowe, jonowe),
- efekty energetyczne (reakcje egzo-i endotermiczne),
- zmianę stopni utlenienia reagentów (reakcje utleniania-redukcji);
- zaklasyfikować reakcje, przebiegające z udziałem substancji nieorganicznych i organicznych do określonego typu reakcji;
- przewidywać produkty reakcji na podstawie znanych substratów i typu reakcji chemicznej;
|
- kwalifikować przemiany chemiczne ze względu na:
- typ procesu (reakcje syntezy, analizy i wymiany oraz substytucji, addycji, eliminacji, kondensacji, polimeryzacji dla substancji organicznych),
- rodzaj reagentów (reakcje cząsteczkowe, jonowe),
- efekty energetyczne (reakcje egzo-i endotermiczne),
- zmianę stopni utlenienia reagentów (reakcje utleniania-redukcji);
- zaklasyfikować reakcje, przebiegające z udziałem substancji nieorganicznych i organicznych do określonego typu reakcji oraz wskazać różne kryteria klasyfikacji stosowane do określonej reakcji opisanej słownie, graficznie lub za pomocą równania reakcji;
- przewidywać produkty reakcji na podstawie znanych substratów i typu reakcji chemicznej oraz przewidywać produkty reakcji współbieżnych i reakcji następczych;
- odróżniać reakcje odwracalne i nieodwracalne na podstawie podanej charakterystyki układu (układ otwarty, zamknięty, izolowany);
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
szybkość reakcji chemicznej, równanie kinetyczne, stała szybkości reakcji, energia aktywacji, katalizator, stan i stała równowagi;
- zapisywać wyrażenie na stężeniową stałą równowagi dowolnej reakcji odwracalnej na podstawie jej równania stechiometrycznego;
- określić jakościowo skład mieszaniny reakcyjnej;
|
DO GÓRY
Roztwory
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
roztworami wodnymi i ich stężeniem
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz;
układami koloidalnymi |
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
rozpuszczanie, rozpuszczalnik, substancja rozpuszczona, roztwór nasycony i nienasycony, rozpuszczalność, stężenie procentowe i stężenie molowe;
- opisać różnice pomiędzy roztworem właściwym i zawiesiną;
- podać metody rozdzielenia składników roztworów właściwych i zawiesin;
|
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
rozpuszczanie, rozpuszczalnik, substancja rozpuszczona, roztwór nasycony i nienasycony, rozpuszczalność, stężenie procentowe i stężenie molowe;
- opisać różnice pomiędzy roztworem właściwym i zawiesiną;
- zakwalifikować roztwory do roztworów właściwych i układów koloidalnych;
- podać metody rozdzielenia składników układów homogenicznych i heterogenicznych;
|
DO GÓRY
Elektrolity i dysocjacja jonowa
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
dysocjacją jonową i reakcjami
zobojętnienia i strącania osadów
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz;
elektrolitami,
dysocjacją jonową
oraz reakcjami zachodzącymi w roztworach wodnych |
- wykazać się znajomością procesów i reakcji zachodzących w roztworach wodnych: dysocjacja elektrolityczna (jonowa), reakcje jonowe (reakcja zobojętnienia, reakcja strąceniowa), elektrolit mocny, elektrolit słaby;
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: odczyn roztworu, pH;
- opisać zachowanie wskaźników kwasowo-zasadowych w roztworach o odczynie kwasowym, obojętnym i zasadowym;
|
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
elektrolit mocny, elektrolit słaby, stopień dysocjacji, stała dysocjacji, iloczyn jonowy wody, skala pH, iloczyn rozpuszczalności;
- wykazać się znajomością procesów i reakcji zachodzących w roztworach wodnych: dysocjacja elektrolityczna (jonowa), reakcje jonowe (reakcja zobojętnienia, reakcja strąceniowa, hydroliza soli);
- oszacować moc elektrolitu na podstawie wartości stałej dysocjacji, wartości stopnia dysocjacji (podanych lub wyszukanych);
- podać wyrażenie na stałą dysocjacji dowolnego słabego kwasu (z uwzględnieniem dysocjacji stopniowej) i słabej zasady;
- interpretować wartość pH roztworu w odniesieniu do odczynu roztworu i stężenia jonów H+ i OH-;
- opisać zachowanie wskaźników kwasowo-zasadowych w roztworach o odczynie kwasowym, obojętnym i zasadowym;
|
DO GÓRY
Reakcje utleniania i redukcji
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
reakcjami utleniania i redukcji
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz;
ogniwami
galwanicznymi i elektrolizą |
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja, reakcja utleniania-redukcji;
- określić stopnie utlenienia pierwiastka w jonie i cząsteczce nieorganicznego związku chemicznego;
- wskazać utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji;
- wykazać się znajomością zasad bilansu elektronowego;
|
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja, reakcja utleniania-redukcji, reakcja dysproporcjonowania;
- określić stopnie utlenienia pierwiastka w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego;
- wskazać utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji;
- wykazać się znajomością zasad bilansu elektronowego;
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: szereg aktywności metali, półogniwo (elektroda), ogniwo, elektrolizer, potencjał półogniwa, SEM ogniwa, prawa elektrolizy, korozja elektrochemiczna;
|
DO GÓRY
Węglowodory i ich pochodne
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z;
Poziom podstawowy
węglowodorami i ich pochodnymi
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz;
szeregiem homologicznym i izomerią związków organicznych |
- posługiwać się poprawną nomenklaturą węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), grup funkcyjnych i jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów (halogenopochodnych, alkoholi, fenoli, aldehydów, ketonów, amin, kwasów karboksylowych i estrów) oraz najważniejszych dwu funkcyjnych pochodnych węglowodorów (aminokwasów);
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć związanych z izomerią konstytucyjną (izomeria szkieletowa, podstawienia, grupy funkcyjnej);
- wykazać się rozumieniem pojęć: szereg homologiczny, homolog;
- narysować wzory izomerów dla węglowodorów zawierających do 6 atomów węgla i wiązania różnej krotności (bez izomerów geometrycznych);
- napisać wzory sumaryczne, rysować wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) węglowodorów, stosować wzory ogólne szeregów homologicznych;
- zapisywać wzory półstrukturalne (grupowe) jednofunkcyjnych i wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów (halogenopochodne, alkohole, fenole, aldehydy, ketony, aminy, kwasów karboksylowe i estry);
- rozpoznawać najważniejsze cukry proste (glukoza, fruktoza) i złożone (sacharoza, maltoza) zapisane za pomocą wzorów Fischera lub Hawortha;
- tworzyć wzory dipeptydów i tripeptydów, powstających z podanych aminokwasów;
- wykazać się znajomością źródeł węglowodorów, jednofunkcyjnych i podstawowych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów w przyrodzie;
|
- posługiwać się poprawną nomenklaturą węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), grup funkcyjnych i jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów (halogenopochodnych, alkoholi, fenoli, aldehydów, ketonów, amin, kwasów karboksylowych i estrów) oraz najważniejszych dwu funkcyjnych pochodnych węglowodorów;
- wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć związanych z izomerią konstytucyjną (izomeria szkieletowa, podstawienia, grupy funkcyjnej), i konfiguracyjną (izomeria geometryczna "cis-trans" i optyczna);
- wykazać się rozumieniem pojęć: szereg homologiczny, homolog;
- narysować wzory izomerów dla węglowodorów zawierających do 10 atomów węgla i wiązania różnej krotności;
- narysować wzory izomerów różnego typu dla typowych jednofunkcyjnych i wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów;
- wyprowadzać wzory sumaryczne na podstawie wzorów ogólnych szeregu homologicznego, rysować wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) węglowodorów, stosować wzory ogólne szeregów homologicznych;
- określać rzędowość atomów węgla;
- zapisywać wzory półstrukturalne (grupowe) jednofunkcyjnych i wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów;
- rozpoznawać najważniejsze cukry proste (glukoza, fruktoza) i złożone (sacharoza, maltoza) zapisane za pomocą wzorów Fischera lub Hawortha i napisać ich wzory;
- rozpoznać w podanych wzorach odpowiednio wiązanie glikozydowe w cukrach i peptydowe w białkach;
- tworzyć wzory dipeptydów i tripeptydów, powstających z podanych aminokwasów oraz rozpoznać podstawowe aminokwasy w cząsteczkach di- i tripeptydów;
- wykazać się znajomością źródeł węglowodorów, jednofunkcyjnych i podstawowych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów w przyrodzie;
- rozpoznać podstawową jednostkę (monomer), tworzącą polimer lub polikondensat oraz narysować fragment łańcucha polimeru lub polikondensatu;
|
DO GÓRY
Właściwości fizyczne i chemiczne metali i niemetali
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający opisuje właściwości najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych oraz ich zastosowania;
Poziom podstawowy
właściwości fizyczne metali i niematali (Na, K, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, H, O, N, Cl, Br, C, Si, P, S)
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz;
metale (Cr, Mn, Ag) |
- podać typowe właściwości fizyczne wymienionych metali i niemetali (np. stan skupienie, barwa, połysk, zapach);
- podać typowe właściwości chemiczne wymienionych pierwiastków, w tym zachowanie wobec:
- tlenu (Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, C, S, P),
- wodoru (N, S, Cl, O, Br),
- wody (Na, K, Mg, Ca, Cl),
- kwasów nieutleniających (metale),
- siarki i chloru (metale),
|
- podać typowe właściwości fizyczne wymienionych metali i niemetali (np. stan skupienie, barwa, połysk, zapach);
- podać typowe właściwości chemiczne wymienionych pierwiastków, w tym zachowanie wobec:
- tlenu (Na, K, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, Cr, Mn, Ag, C, S, H, P),
- wodoru (N, S, Cl, O, Br),
- wody (Na, K, Mg, Ca, Cl),
- kwasów nieutleniających (metale),
- kwasów utleniających (metale: Cu, Ag, Al, Fe),
- siarki i chloru (metale),
- opisać zachowanie metalu w roztworze soli innego metalu;
- opisać metody otrzymywania metali i niemetali w reakcjach: utlenienia-redukcji, elektrolizy;
|
DO GÓRY
Właściwości fizyczne i chemiczne tlenków
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający opisuje właściwości najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych oraz ich zastosowania;
Poziom podstawowy
właściwości fizyczne i chemiczne tlenków metali i niemetali (Na, K, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, H, O, N, Cl, Br, C, Si, P, S), wodorków niemetali (O, N, Cl, Br, S), najważniejszych kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym oraz;
właściwości fizyczne i chemiczne tlenków metali, wodorków, wodorotlenków, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych |
- opisać typowe właściwości fizyczne tlenków metali i niemetali, wodorków wymienionych właściwości fizyczne i chemiczne tlenków wymienionych metali i niemetali, wodorków, wodorotlenków, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych, niemetali oraz wodorotlenków, kwasów i soli;
- opisać typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 20, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
- porównać tlenki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, obojętny, amfoteryczny);
- opisać typowe właściwości chemiczne wodorków niemetali, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
- opisać typowe właściwości chemiczne zasad, w tym zachowanie wobec wody, kwasów;
- opisać typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec: metali, wody i zasad;
- opisać zachowanie soli wobec wody, kwasów, zasad;
- zakwalifikować kwasy do odpowiedniej grupy ze względu na ich skład, moc, właściwości utleniające;
- opisać metody otrzymywania tlenków najważniejszych pierwiastków o l. at. od 1 do 20 w reakcjach syntezy, rozkładu termicznego niektórych soli i wodorotlenków oraz utleniania lub redukcji tlenków;
- opisać metody otrzymywania zasad w reakcjach odpowiedniego tlenku z wodą i metalu aktywnego z wodą;
- opisać metody otrzymywania kwasów w reakcjach odpowiedniego tlenku z wodą i poprzez rozpuszczanie kwasowych wodorków w wodzie;
- opisać typowe metody otrzymywania soli;
- opisać typowe właściwości poszczególnych grup węglowodorów i metody ich otrzymywania;
- opisać typowe właściwości związków organicznych w zależności od podstawnika i rodzaju grupy funkcyjnej w cząsteczce {-X (halogen), -OH, -CHO, =CO, -COOH, -COOR oraz -NH2} oraz metody ich otrzymywania;
- opisać typowe właściwości prostych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów ze względu na posiadanie określonych grup funkcyjnych (hydroksykwasy, aminokwasy, cukry proste);
|
- opisać typowe właściwości fizyczne tlenków metali i niemetali, wodorków wymienionych właściwości fizyczne i chemiczne tlenków wymienionych metali i niemetali, wodorków, wodorotlenków, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych, niemetali oraz wodorotlenków, kwasów i soli;
- opisać typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 35, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
- porównać tlenki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, obojętny, amfoteryczny);
- kwalifikować tlenki pierwiastków o l. at. od 1 do 20 oraz Cr, Cu, Zn, Mn, Fe ze względu na ich zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
- opisać typowe właściwości chemiczne wodorków niemetali, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
- opisać typowe właściwości chemiczne wodorotlenków i zasad, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
- opisać typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec: metali, tlenków metali, wodorotlenków, wody i zasad;
- opisać zachowanie soli wobec wody, kwasów, zasad i metali;
- zakwalifikować kwasy do odpowiedniej grupy ze względu na ich skład, moc, właściwości utleniające;
- podać przykłady kwasów i zasad w teorii Arrheniusa i Bronsteda;
- opisać metody otrzymywania tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 35;
- opisać metody otrzymywania wodorotlenków, kwasów i soli;
- określić (jakościowo) tendencję zmian właściwości fizycznych węglowodorów w szeregu homologicznym (np. stan skupienia, temperatura topnienia, temperatura wrzenia, rozpuszczalność) oraz przewidzieć podstawowe cechy fizyczne dowolnie wybranego homologu;
- opisać typowe właściwości poszczególnych grup węglowodorów i metody ich otrzymywania;
- opisać typowe właściwości związków organicznych w zależności od podstawnika i rodzaju grupy funkcyjnej w cząsteczce {-X (halogen), -OH, -CHO, =CO, -COOH, -COOR oraz -NH2} oraz metody ich otrzymywania;
- opisać typowe właściwości prostych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów ze względu na posiadanie określonych grup funkcyjnych (hydroksykwasy, aminokwasy, cukry proste) i metody ich otrzymywania;
|
DO GÓRY
Zastosowanie poznanych substancji chemicznych
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający opisuje właściwości najważniejszych pierwiastków i związków chemicznych oraz ich zastosowania;
Poziom podstawowy
zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagrożenia
powodowane niewłaściwym ich wykorzystaniem
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- opisać zastosowania najważniejszych substancji: metali, niemetali, tlenków, kwasów, zasad, soli i związków organicznych np. węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), alkoholi, aldehydów, ketonów, kwasów karboksylowych, estrów, aminokwasów;
- opisać przyczyny powstawania najbardziej powszechnych zanieczyszczeń środowiska naturalnego;
- opisać zagrożenia wynikające z niewłaściwego przechowywania i zastosowania najważniejszych substancji chemicznych;
- opisać znaczenie i zastosowanie surowców mineralnych;
- opisać wykorzystanie tworzyw sztucznych w życiu współczesnego człowieka;
- opisać zagrożenia związane z promieniotwórczością;
|
- opisać zastosowania najważniejszych substancji: metali, niemetali, tlenków, kwasów, zasad, soli i związków organicznych np. węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), alkoholi, aldehydów, ketonów, kwasów karboksylowych, estrów, aminokwasów;
- opisać przyczyny powstawania najbardziej powszechnych zanieczyszczeń środowiska naturalnego;
- opisać zagrożenia wynikające z niewłaściwego przechowywania i zastosowania najważniejszych substancji chemicznych;
- opisać znaczenie i zastosowanie surowców mineralnych;
- opisać wykorzystanie tworzyw sztucznych w życiu współczesnego człowieka;
- opisać zagrożenia związane z promieniotwórczością;
- opisać wpływ różnych czynników na proces koagulacji i denaturacji białek.
|
DO GÓRY
Równania reakcji chemicznych
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający przedstawia i wyjaśnia zjawiska i procesy chemiczne;
Poziom podstawowy
zapisuje równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej i jonowej
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- zastosować prawo zachowania masy, prawo zachowania ładunku oraz zasadę bilansu elektronowego do uzgadniania równań reakcji zapisanych odpowiednio cząsteczkowo i jonowo;
- uzupełniać równania reakcji, dobierając brakujące substraty lub produkty;
- zapisywać równania i przewidywać produkty naturalnych przemian promieniotwórczych (a, b-);
- zapisać równanie reakcji chemicznej na podstawie słownego lub graficznego opisu przemiany i odwrotnie;
- zapisać równania reakcji na podstawie podanego ciągu przemian i zaproponować ciąg przemian na podstawie podanego opisu procesu chemicznego;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania tlenków pierwiastków (Na, K, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, H, O, N, Cl, Br, C, Si, P, S) w reakcjach rozkładu termicznego niektórych soli i wodorotlenków oraz utleniania lub redukcji tlenków;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania kwasów;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania zasad w reakcjach odpowiedniego metalu z wodą, tlenku metalu z wodą;
- zapisywać równania typowych reakcji otrzymywania soli;
- ilustrować zachowanie tlenków najważniejszych pierwiastków o l. at. od 1 do 20 wobec wody, kwasów odpowiednimi równaniami reakcji chemicznych
- zapisywać równania reakcji ilustrujące typowe zachowanie kwasów wobec metali (wypieranie wodoru), tlenków metali i wodorotlenków;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące charakter chemiczny związków wodoru z azotem, siarką i fluorowcami;
- ilustrować równaniami reakcji zachowanie pierwiastków wobec:
- tlenu (Mg, Ca, Al, C, Si, P, S, Fe),
- wodoru (N, S, Cl, O, Br),
- wody (Na, K, Mg, Ca, Cl),
- kwasów nieutleniających (metale),
- siarki i chloru (metale);
- zapisywać równania reakcji dysocjacji kwasów (z uwzględnieniem dysocjacji wielostopniowej) oraz zasad i soli;
- ilustrować przebieg reakcji jonowych (reakcje zobojętnienia, wytrącania osadów, hydrolizy soli), wykorzystując równania reakcji zapisane w formie cząsteczkowej, jonowej i skróconej jonowej;
- zapisywać równania prostych reakcji utlenienia i redukcji;
- zapisywać równania reakcji dla poszczególnych grup węglowodorów;
- zapisywać równania reakcji, ilustrujące właściwości związków organicznych w zależności od rodzaju podstawnika i grupy funkcyjnej w cząsteczce {-X (halogen), -OH, -CHO, =CO, -COOH, -COOR oraz -NH2};
- zapisywać równania reakcji, jakim ulegają pochodne wielofunkcyjne ze względu na posiadanie określonych grup funkcyjnych (proste hydroksykwasy, aminokwasy, cukry proste);
|
- zastosować prawo zachowania masy, prawo zachowania ładunku oraz zasadę bilansu elektronowego do uzgadniania równań reakcji zapisanych odpowiednio cząsteczkowo i jonowo (także dla reakcji z udziałem związków organicznych);
- uzupełniać równania reakcji, dobierając brakujące substraty lub produkty;
- zapisywać równania i przewidywać produkty naturalnych przemian promieniotwórczych (a, b-) oraz sztucznych rekcji jądrowych i przewidywać ich produkty;
- zapisać równanie reakcji chemicznej na podstawie słownego lub graficznego opisu przemiany i odwrotnie;
- zapisać równania reakcji na podstawie podanego ciągu przemian i zaproponować ciąg przemian na podstawie podanego opisu procesu chemicznego;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące zachowanie tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 20 oraz Cr, Cu, Zn, Mn, Fe wobec wody, kwasów i zasad;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania tlenków wyżej wymienionych pierwiastków w reakcjach: rozkładu termicznego niektórych soli i wodorotlenków oraz utleniania lub redukcji tlenków;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania kwasów w reakcjach odpowiedniego tlenku z wodą;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania wodorotlenków w reakcjach: odpowiedniego tlenku z wodą, metalu aktywnego z wodą, w reakcjach strąceniowych dla wodorotlenków nierozpuszczalnych w wodzie;
- zapisywać równania reakcji otrzymywania soli np. obojętnych, podwójnych, wodorosoli, hydrosoli;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące zachowanie kwasów w typowych reakcjach z metalami, z tlenkami i z wodorotlenkami oraz z solami innych kwasów;
- zapisywać równania reakcji świadczące o zasadowym bądz amfoterycznym charakterze danego wodorotlenku (z uwzględnieniem hydrokso-kompleksów);
- zapisywać równania reakcji uznania substancji za kwas lub zasadę według teorii Arrheniusa i Bronsteda;
- zapisywać równania reakcji ilustrujące charakter chemiczny związków wodoru z azotem, siarką i fluorowcami;
- ilustrować równaniami reakcji zachowanie pierwiastków wobec:
- tlenu (Na, K, Mg, Ca, Al, C, Si, P, S, Fe, Cr, Mn),
- wodoru (N, S, Cl, O, Br),
- wody (Na, K, Mg, Ca, Cl),
- kwasów nieutleniających (metale),
- kwasów utleniających (Cu, Ag, Al, Fe),
- roztworów soli (metale),
- siarki i chloru (metale);
- zapisywać równania reakcji dysocjacji kwasów (z uwzględnieniem dysocjacji wielostopniowej) oraz zasad i soli;
- ilustrować przebieg reakcji jonowych (reakcje zobojętnienia, wytrącania osadów, hydrolizy soli), wykorzystując równania reakcji zapisane w formie cząsteczkowej, jonowej i skróconej jonowej;
- zapisywać w formie równań procesy utlenienia i redukcji;
- zapisywać w formie równań procesy zachodzące na elektrodach w ogniwie;
- przedstawić przebieg elektrolizy stopionych soli i tlenków oraz roztworów wodnych kwasów, zasad i soli, pisząc odpowiednie równania reakcji elektrodowych;
- zapisywać równania reakcji dla poszczególnych grup węglowodorów;
- ustalić produkty reakcji przyłączenia halogenowodorków do niesymetrycznych alkenów;
- wyjaśnić na prostych przykładach mechanizmy reakcji substytucji, addycji, eliminacji;
- zapisywać równania reakcji, ilustrujące właściwości związków organicznych w zależności od rodzaju podstawnika i grupy funkcyjnej w cząsteczce {-X (halogen), -OH, -CHO, =CO, -COOH, -COOR oraz -NH2};
- zapisywać równania reakcji, jakim ulegają pochodne wielofunkcyjne ze względu na posiadanie określonych grup funkcyjnych (proste hydroksykwasy, aminokwasy, cukry proste);
- ilustrować równaniami reakcji procesy hydrolizy pochodnych węglowodorów (jedno-i wielofunkcyjnych);
|
DO GÓRY
Interpretuje równania reakcji chemicznej
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający przedstawia i wyjaśnia zjawiska i procesy chemiczne;
Poziom podstawowy
interpretuje jakościowo
i ilościowo równania reakcji chemicznej
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- dokonać interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu atomowo-cząsteczkowym, jonowym, molowym, wagowym, objętościowym (dla reakcji przebiegających w fazie gazowej);
|
- dokonać interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu atomowo-cząsteczkowym, jonowym, molowym, wagowym, objętościowym (dla reakcji przebiegających w fazie gazowej);
|
DO GÓRY
Efekty energetyczne przemian
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający przedstawia i wyjaśnia zjawiska i procesy chemiczne;
Poziom podstawowy
opisuje efekty energetyczne przemian
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- stosować pojęcia: egzotermiczy, endotermiczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian;
|
- stosować pojęcia: egzotermiczy, endotermiczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian;
- wyjaśnić znaczenie zapisu DH>0, DH
|
DO GÓRY
Czynniki wpływające na przebieg reakcji chemicznej
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający przedstawia i wyjaśnia zjawiska i procesy chemiczne;
Poziom podstawowy
określa czynniki wpływające na przebieg reakcji chemicznych
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- określić wpływ różnych czynników na przebieg reakcji chemicznej (temperatura, stężenie substratów, stopień rozdrobnienia substratów, katalizator);
|
- określić wpływ różnych czynników na przebieg reakcji chemicznej (temperatura, stężenie substratów, stopień rozdrobnienia substratów, katalizator);
- określić, na podstawie równania kinetycznego, wpływ stężenia (lub ciśnienia) reagentów na szybkość reakcji chemicznej;
- wskazać czynniki wpływające na równowagę podanej reakcji odwracalnej.
|
|
Analiza informacji |
Uzupełnienie informacji |
Selekcja informacji |
Przetwarzanie informacji |
Obliczenia chemiczne |
|
Analiza tekstów,
Odczytywanie informacji z tablic chemicznych,
|
Uzupełnianie brakujących informacji,
|
Selekcja informacji,
|
Schematy, tabele i wykresy,
Formułowanie opisów,
|
Przemiany promieniotwórcze,
Mol i objętość molowa,
Stechiometria,
Stężenia,
SEM ogniwa,
Równowaga chemiczna,
Szybkość reakcji,
Efekty energetyczne,
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Analiza tekstów
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający odczytuje i analizuje informacje przedstawione w formie;
Poziom podstawowy
tekstu o tematyce chemicznej
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- dokonać analizy informacji w tekstach o tematyce chemicznej;
|
- dokonać analizy informacji w tekstach o tematyce chemicznej;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Tablice chemiczne, tabele, wykresy, schematy i rysunki
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający odczytuje i analizuje informacje przedstawione w formie;
Poziom podstawowy
tablic chemicznych, tabeli, wykresu, schematu i rysunku
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- odczytywać i interpretować informacje z układu okresowego pierwiastków, tablic chemicznych, wykresów i tablic rozpuszczalności;
- wytłumaczyć zachowanie metali wobec wody,
roztworów soli innych metali, kwasów na podstawie położenia metalu w szeregu aktywności metali;
- wykorzystać dane zawarte w tablicach rozpuszczalności do projektowania reakcji strąceniowych;
- ocenić wpływ składu zanieczyszczeń powietrza na zmianę odczynu wody deszczowej, wód powierzchniowych i gleby;
|
- odczytywać i interpretować informacje z układu okresowego pierwiastków, tablic chemicznych, wykresów i tablic rozpuszczalności;
- wytłumaczyć zachowanie metali wobec wody,
roztworów soli innych metali, kwasów na podstawie położenia metalu w szeregu aktywności metali;
- wykorzystać dane zawarte w tablicach rozpuszczalności do projektowania reakcji strąceniowych;
- określić moc elektrolitu na podstawie wartości stałej dysocjacji (danej lub wyszukanej) lub podanej wartości stopnia dysocjacji;
- ocenić zgodność z podaną normą zawartość zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby oraz ocenić ich przydatność do celów spożywczych, higienicznych i technicznych;
- ocenić wpływ składu zanieczyszczeń powietrza na zmianę odczynu wody deszczowej, wód powierzchniowych i gleby;
- przewidywać odczyn wodnych roztworów soli;
- stosować iloczyn rozpuszczalności do przewidywania możliwości strącania osadu;
- określać odczyn roztworu na podstawie podanych stężeń jonów wodorowych lub wodorotlenkowych;
- interpretować schematyczne wykresy zmian energii układu w reakcjach egzo- i endotermicznych, stosujšc pojęcie energii aktywacji;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Uzupełnianie brakujących danych
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający uzupełnia brakujące informacje na podstawie analizy tablic chemicznych, wykresów, tabel, schematów, rysunków i tekstów;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- uzupełnić brakujące dane na podstawie informacji podanych w formie:
- tekstów o tematyce chemicznej,
- rysunków przedstawiających doświadczenia,
- schematów procesów chemicznych,
- wykresów,
- tablic chemicznych,
- tabel;
|
- uzupełnić brakujące dane na podstawie informacji podanych w formie:
- tekstów o tematyce chemicznej,
- rysunków przedstawiających doświadczenia,
- schematów procesów chemicznych,
- wykresów,
- tablic chemicznych,
- tabel;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Selekcja informacji
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający selekcjonuje, porównuje informacje;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- dokonać selekcji i analizy informacji podanych w formie:
- tekstów o tematyce chemicznej,
- rysunków przedstawiających doświadczenia,
- schematów procesów chemicznych,
- wykresów,
- tablic chemicznych,
- tabel;
|
- dokonać selekcji i analizy informacji podanych w formie:
- tekstów o tematyce chemicznej,
- rysunków przedstawiających doświadczenia,
- schematów procesów chemicznych,
- wykresów,
- tablic chemicznych,
- tabel;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Schematy, rysunki, tabele i wykresy
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający przetwarza informacje według podanych zasad;
Poziom podstawowy
konstruuje schematy, rysunki, tabele,
wykresy
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- konstruować wykresy wg podanych zależności;
- przedstawiać przebieg doświadczeń w postaci schematycznego rysunku;
- konstruować tabele prezentujące określone dane;
- konstruować schematy procesów chemicznych;
- konstruować schematy ciągów przemian związków organicznych i nieorganicznych prowadzących do otrzymywania różnych produktów;
|
- konstruować wykresy wg podanych zależności;
- przedstawiać przebieg doświadczeń w postaci schematycznego rysunku;
- konstruować tabele prezentujące określone dane;
- konstruować schematy procesów chemicznych;
- konstruować schematy ciągów przemian związków organicznych i nieorganicznych prowadzących do otrzymywania różnych produktów;
- wyjaśnić i przedstawić na wykresie zależność energii układu od czasu reakcji;
- stosować pojęcie "okres półtrwania" do sporządzania wykresów rozpadu pierwiastków promieniotwórczych i szacowania ilości materiału promieniotwórczego;
- ilustrować za pomocą wykresu lub interpretować wykres zmian szybkości reakcji odwracalnej w kierunku tworzenia produktów i substratów;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Formułowanie opisów zjawisk
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający przetwarza informacje według podanych zasad;
Poziom podstawowy
formułuje opisy przedstawionych zjawisk, procesów
Poziom rozszerzony
jak na poziomie podstawowym. |
- opisać słowami lub za pomocą rysunku (schematu) przebieg doświadczeń, zjawisk lub procesów;
- zapisać obserwacje, wynikające z prezentowanych doświadczeń, zjawisk i procesów;
|
- opisać słowami lub za pomocą rysunku (schematu) przebieg doświadczeń, zjawisk lub procesów;
- zapisać obserwacje, wynikające z prezentowanych doświadczeń, zjawisk i procesów;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Przemiany promieniotwórcze
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
związane z izotopami i przemianami promieniotwórczymi |
|
- obliczyć średnią masę atomową pierwiastka na podstawie procentowego składu izotopowego, procentowy skład izotopowy dla pierwiastków występujących w postaci dwóch naturalnych izotopów;
- obliczyć zmianę masy izotopu promieniotwórczego w określonym czasie, znając jego okres półtrwania;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Mol i objętość molowa
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
z zastosowaniem
mola i objętości molowej
Poziom rozszerzony
oraz z warunków standardowych i warunków normalnych |
- obliczyć skład związku chemicznego w procentach masowych;
- wykonać obliczenia chemiczne z zastosowaniem pojęć: masa atomowa, masa cząsteczkowa, mol, masa molowa i objętość molowa gazów;
|
- obliczyć skład procentowy związku chemicznego;
stosować do obliczeń równanie CIapeyrona;
- wykonać obliczenia chemiczne z zastosowaniem pojęć: masa atomowa, masa cząsteczkowa, mol, masa molowa i objętość molowa gazów;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Stechiometria
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
stechiometryczne
Poziom rozszerzony
jak dla poziomu podstawowego |
- wykonać obliczenia stechiometryczne na podstawie równania reakcji;
|
- wykonać obliczenia stechiometryczne na podstawie równania reakcji;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Stężenia
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
związane ze stężeniem procentowym i stężeniem molowym roztworu
Poziom rozszerzony
jak dla poziomu podstawowego oraz z rozpuszczalnością, przeliczaniem stężeń |
- obliczyć stężenie procentowe i molowe roztworu;
- obliczyć: masę substancji, rozpuszczalnika i roztworu, objętoć rozpuszczalnika i roztworu, gęstość roztworu, mając odpowiednie dane;
|
- obliczyć stężenie procentowe i molowe roztworu;
- obliczyć: masę substancji, rozpuszczalnika i roztworu, objętoć rozpuszczalnika i roztworu, gęstość roztworu, mając odpowiednie dane;
- wykonywać obliczenia związane z rozpuszczalnością;
- rozwiązywać zadania, dotyczące rozcieńczania, mieszania i zatężania roztworów oraz przeliczać stężenie procentowe na molowe i odwrotnie;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
SEM ogniwa
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
związane z
SEM ogniwa oraz zastosowaniem elektrolizy |
|
- obliczyć SEM ogniwa;
- stosować prawa elektrolizy do obliczania ilości produktów reakcji elektrodowych;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Równowaga chemiczna
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
związane ze stałą równowagi, stałą i stopniem dysocjacji, prawem rozcieńczeń Ostwalda, pH roztworu |
|
- obliczyć stałą równowagi, stężenia początkowe, stężenia równowagowe reagentów;
- obliczyć: stopień dysocjacji, stężenie jonów w roztworze, stężenie cząsteczek niezdysocjowanych, stałą dysocjacji, stężenie jonów wodorowych i wodorotlenkowych w roztworach kwasów i zasad, pH wodnych roztworów kwasów i zasad;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Szybkość reakcji chemicznej
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
związane z szybkością reakcji chemicznej |
|
- stosować równanie kinetyczne do obliczeń związanych z szybkością reakcji;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ II
Efekty energetyczne
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający wykonuje obliczenia chemiczne;
Poziom podstawowy
Poziom rozszerzony
związane z efektami energetycznymi przemian |
|
- stosować prawo Hessa do obliczeń efektów energetycznych przemian.
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ III
Wyjaśnianie zależności
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający rozwiązuje problemy, tworzy i interpretuje informacje;
Poziom podstawowy
wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe w zakresie; podobieństw i róznic we właściwościach pierwiastków, zależności między budową substancji a jej właściwościami oraz przemian chemicznych
Poziom rozszerzony
jak dla poziomu podstawowego |
- dostrzegać związki przyczynowo-skutkowe
zachodzące w procesach chemicznych w zależności od warunków, w których przebiegają typowe reakcje;
- wyjaśniać przebieg zjawisk spotykanych w życiu codziennym, posługując się wiedzą chemiczną w korelacji z innymi naukami przyrodniczymi;
- analizować, interpretować, porównywać dane zawarte w tablicach chemicznych i opracowaniach naukowych lub popularnonaukowych;
|
- dostrzegać związki przyczynowo-skutkowe
zachodzące w procesach chemicznych w zależności od warunków, w których przebiegają typowe reakcje;
- wyjaśniać przebieg zjawisk spotykanych w życiu codziennym, posługując się wiedzą chemiczną w korelacji z innymi naukami przyrodniczymi;
- analizować, interpretować, porównywać dane zawarte w tablicach chemicznych i opracowaniach naukowych lub popularnonaukowych;
- wyjaśnić właściwości substancji wynikające ze struktury elektronowej drobin;
- przewidywać kierunek przebiegu reakcji utleniania-redukcji;
- przewidywać, jak zmieni się położenie stanu równowagi reakcji chemicznej:
- po zmianie stężenia dowolnego reagenta,
- po zmianie ciśnienia, (objętości) dla reakcji przebiegającej w fazie gazowej;
- po ogrzaniu lub ochłodzeniu układu dla reakcji egzotermicznej i endotermicznej;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ III
Eksperyment i obserwacja
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający rozwiązuje problemy, tworzy i interpretuje informacje;
Poziom podstawowy
planuje typowe eksperymenty i przewiduje obserwacje
Poziom rozszerzony
jak dla poziomu podstawowego |
- projektować metody rozdzielania składników układów homogenicznych i heterogenicznych;
- projektować doświadczenia prowadzące do otrzymywania roztworów nasyconych i nienasyconych;
- zaplanować sposób sporządzania roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym oraz sposób rozcieńczania i zatężania roztworów;
- projektować doświadczenia ilustrujące różnice w aktywności metali i fluorowców;
- projektować doświadczenia pozwalające na otrzymywanie tlenków, wodorotlenków, kwasów i soli;
- projektować doświadczenia pozwalające na określenie charakteru chemicznego tlenków;
- projektować doświadczenia pozwalające na rozróżnienie roztworów kwaśnych, obojętnych i zasadowych;
- projektować doświadczenia pozwalające na identyfikację (odróżnienie) węglowodorów różnych typów na podstawie ich właściwości fizykochemicznych;
- projektować typowe doświadczenia pozwalające na identyfikację (odróżnienie) różnych pochodnych węglowodorów na podstawie ich właściwości fizykochemicznych;
- projektować doświadczenia pozwalające na wykrywanie białek;
|
- projektować metody rozdzielania składników układów homogenicznych i heterogenicznych;
- projektować doświadczenia prowadzące do otrzymywania roztworów nasyconych i nienasyconych;
- zaplanować sposób sporządzania roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym oraz sposób rozcieńczania i zatężania roztworów;
- projektować doświadczenia ilustrujące różnice w aktywności metali i fluorowców;
- projektować doświadczenia pozwalające na otrzymywanie tlenków, wodorotlenków, kwasów i soli;
- projektować doświadczenia pozwalające na określenie charakteru chemicznego tlenków;
- projektować doświadczenia pozwalające na rozróżnienie roztworów kwaśnych, obojętnych i zasadowych;
- projektować doświadczenia pozwalające na identyfikację (odróżnienie) węglowodorów różnych typów na podstawie ich właściwości fizykochemicznych;
- projektować typowe doświadczenia pozwalające na identyfikację (odróżnienie) różnych pochodnych węglowodorów na podstawie ich właściwości fizykochemicznych;
- projektować doświadczenia pozwalające na wykrywanie alkoholi jedno- i wielowodorotlenowych, fenoli, aldehydów, kwasów, cukrów i białek;
- projektować doświadczenia otrzymywania węglowodorów, jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów i podstawowych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów;
- projektować doświadczenia ilustrujące wpływ różnych czynników na szybkość reakcji chemicznej;
- projektować doświadczenia prowadzące do zmiany stanu równowagi reakcji chemicznej;
- projektować ogniwa, w których dana elektroda metaliczna pełni rolę katody lub anody;
- projektować otrzymywanie różnych substancji w procesach elektrolizy;
- zaproponować metody zapobiegania korozji elektrochemicznej;
- projektować doświadczenia ilustrujące wpływ temperatury, ciśnienia, rodzaju rozpuszczalnika (rozpuszczalniki polarne i niepolarne) na rozpuszczalność ciał stałych, ciekłych i gazowych;
|
POCZĄTEK, CZĘŚĆ III
Interpretacja i formułowanie wniosków
|
Standard |
Poziom podstawowy - wymagania egzaminacyjne |
Poziom rozszerzony - wymagania egzaminacyjne |
|
Zdający rozwiązuje problemy, tworzy i interpretuje informacje;
Poziom podstawowy
interpretuje informacje oraz formułuje wnioski
Poziom rozszerzony
jak dla poziomu podstawowego |
- klasyfikować substancje chemiczne na podstawie opisu reakcji chemicznych lub właściwości fizykochemicznych;
- wnioskować o typie pochodnej na podstawie opisu wyników reakcji identyfikacyjnych;
- dokonywać uogólnień i formułować wnioski;
- układać zwięzłą strukturę wypowiedzi;
|
- klasyfikować substancje chemiczne na podstawie opisu reakcji chemicznych lub właściwości fizykochemicznych;
- wnioskować o typie pochodnej na podstawie opisu wyników reakcji identyfikacyjnych;
- określić rodzaj produktów powstających w reakcjach hydrolizy związków nieorganicznych i organicznych;
- wybierać te informacje, które są niezbędne do uzasadniania własnego poglądu;
- uzasadniać związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy prezentowanymi faktami;
- dokonywać uogólnień i formułować wnioski, układać zwięzłą strukturę wypowiedzi;
- wykorzystać posiadaną wiedzę do oceny zagrożenia i planowania sposobów przeciwdziałania zagrożeniom dla zdrowia człowieka i środowiska naturalnego.
|
|
