POJĘCIA CHEMICZNE
    
 
 
  POJĘCIA CHEMICZNE

 

Spis treści rozdziału - kliknij

1. Chemia nieorganiczna i ogólna

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

W

V

X

Z

2. Chemia organiczna
3. Ekologia
 

1. Chemia nieorganiczna i ogólna

    A

  • Alkohole - to związki organiczne pochodne węglowodorów, w których atom wodoru został zastąpiony grupą -OH (hydroksylową). więcej >>>>
  • Aminokwas - więcej >>>>
  • Analiza - to reakcja rozkładu. więcej >>>>
  • Anion - jon o ładunku ujemnym. więcej >>>>
  • Anoda - dodatnia elektroda.
  • Atom - najmniejsza część pierwiastka chemicznego. więcej >>>>

    B

  • Białka - więcej >>>>

    C

  • Cukry - więcej >>>>
  • Cząsteczka chemiczna - to najmniejszy element strukturalny związku chemicznego. więcej >>>>
  • Czad - to tlenek węgla CO

    D

  • Dekantacja - sposób oddzielenia wody od osadu, polegający na ostrożnym zlaniu cieczy.
  • Destylacja - proces polegający na przeprowadzeniu jednego ze składników mieszaniny ciekłej w stan pary i skropleniu go w odbieralniku.
  • Deuter - izotop wodoru (12H = D). więcej >>>>
  • Dipol - cząsteczka polarna w której możemy wyróżnić bieguny elektryczne (dodatni i ujemny)
  • Dysocjacja - rozpad cząsteczek substancji rozpuszczonej na jony więcej >>>>
  • Dym - zawiera drobiny ciał stałych rozproszone w fazie gazowej (powietrze) więcej >>>>

    E

  • Efekt cieplarniany - wzrost temperatury planety spowodowany zwiększoną koncentracją dwutlenku węgla więcej >>>>
  • Elektron - cząstka o ładunku ujemnym obdarzona masą (mrel =1/1823) więcej >>>>
  • Elektrony walencyjne - to elektrony uczestniczące w tworzeniu wiązań chemicznych. Najczęściej są to elektrony ostatniej powłoki. więcej >>>>
  • Elektrolit - substancja, której wodny roztwór przewodzi prąd elektryczny, a zatem znajdują się w nim jony. więcej >>>>
  • Elektroliza - całokształt zjawisk towarzyszących przepływowi prądu elektrycznego przez roztwory elektrolitów. Skutki elektrolizy to; uporzadkowany ruch jonów w roztworze, przebieg procesów chemicznych na powierzchniach elektrod, zmiany stężenia w obszarach elektrolitu sąsiadująch z elektrodami. więcej >>>>
  • Energia jonizacji- najmniejsza wartość energii potrzebna do oderwania elektronu od obojętnego atomu.
  • Energia aktywacji - jest to minimalna energia potrzebna do zapoczątkowania reacji chemicznej. więcej >>>>
  • Emulsje - powstaje w wyniku zmieszania dwóch nierozpuszczalnych wzajemnie cieczy, z których jedna jest rozproszona w drugiej więcej >>>>
  • Estry - więcej >>>>
  • Etanol - więcej >>>>

    F

  • Filtracja - sączenie - jest to sposób oddzielenia cieczy od substancji stałej. więcej >>>>
  • Fotosynteza - wiązanie dwutlenku węgla przez rośliny zielone, jest najważniejszym procesem biochemicznym na Ziemi więcej >>>>

    G

  • Gliceryna - więcej >>>>
  • Glikol - więcej >>>>
  • Grupy - pionowe kolumny w układzie okresowym więcej >>>>

    H

  • Higroskopijność - zdolność do pochłaniania wody z otoczenia.
  • Hydroliza - oddziaływanie pomiędzy solą a wodą.
  • Hydratacja - uwodnienie. więcej >>>>

    I

  • Izotopy - to nuklidy rózniące się zawartością neutronów i o równej liczbie protonów. więcej >>>>
  • Izobary - to pierwiastki różniące się liczbą protonów (liczbą atomową), ale o tej samej liczbie masowej.
  • Izomeria - to zjawisko występowania związków chemicznych o tym samym składzie, ale o różnej budowie. Izomeria dotyczy przede wszystkim związków organicznych. więcej >>>>

    J

  • Jądro atomu - dodatnio naładowana centralna część atomu, zbudowana z protonów i neutronów. więcej >>>>
  • Jednostka masy atomowej - jest dwunastą częścią masy jądra atomu węgla 126C. Jednostką jest unit (u) więcej >>>>
  • Jon - cząstka obdarzona ładunkiem elektrycznym dodatnim lub ujemnym. więcej >>>>

    K

  • Katalizator - substancja, która zwiększa szybkość reakcji chemicznej a sama nie jest ani produktem i ani substratem. więcej >>>>
  • Katoda - ujemna elektroda.
  • Kation - jon o ładunku dodatnim. więcej >>>>
  • Koloid - układ składający się z rozpuszczalnika i substancji rozpuszczonej, której cząstki mają średnice od 1 nm do 200 nm. więcej >>>>
  • Konfiguracja eklektronowa - rozmieszczenie elktronów w atomie na poszczególnych powłokach. więcej >>>>
  • Jon - cząstka obdarzona ładunkiem elektrycznym dodatnim lub ujemnym.
  • Kraking - to rozkład związku na mniejsze cząsteczki. więcej >>>>
  • Krystalizacja - proces wydzielenia się substancji stałej z roztworu nasyconego w postaci kryształów. więcej >>>>
  • Krzepnięcie - przejście substancji ze stanu ciekłego w stan stały w stałej temperaturze.
  • Kwas - związek chemiczny, którego cząsteczki składają się z atomów wodoru i reszt kwasowych (HnR) więcej >>>>
  • Kwasy karboksylowe - więcej >>>>
  • Kwasy tłuszczowe - więcej >>>>
  • Kwaśny deszcz - to opad atmosferyczny, o odczynie kwaśnym; zawiera kwas wytworzony przez rozpuszczenie w kropach deszczu produktów spalania, głównie tlenków siarki więcej >>>>

    L

  • Liczba atomowa - ustala miejsce pierwiastka w układzie okresowym. Równa jest liczbie protonów w jądrze atomu i liczbie elektronów w atomie. więcej >>>>
  • Liczba masowa A - suma liczby protonów Z i liczby neutronów N w atomie. (A = Z + N) więcej >>>>

    M

  • Masa atomowa - masa atomu wyrażona w atomowych jednostkach masy (u) więcej >>>>
  • Masa cząsteczkowa - masa cząsteczki wyrażona w atomowych jednostkach masy (u) więcej >>>>
  • Masa molowa - masa jednego mola atomów, cząsteczek. więcej >>>>
  • Materia - Ograniczona przestrzeń makroskopowa wypełniona czastkami masy. Materia składa się z substancji (zbiór czastek takich jak: atomy, kationy i aniony, czasteczki, elementy budowy). Występuje w stałym, ciekłym albo gazowym stanie skupienia.
  • Metanol - więcej >>>>
  • Metale - pierwiastki charakteryzujące sie metalicznym połyskiem, barwą przeważnie srebrzystą, dobrze przewodzą prąd elektryczny i ciepło. (miedź, srebro, glin). więcej >>>>
  • Mgła - zawiesina bardzo małych kropel wody lub lodu w powietrzu więcej >>>>
  • Mieszanina - to substancja składająca się z cząstek różnych substancji więcej >>>>
  • Mieszanina jednorodna - ma jednakowe właściwości w całej rozciągłości, tzn. gołym okiem lub za pomocą lupy czy mikroskopu nie można rozróżnić składników więcej >>>>

  • Mieszanina niejednorodna - składaja się z części o różnych właściwościach, w których można gołym okiem lub za pomocą lupy czy mikroskopu rozróżnić przynajmniej jeden składnik więcej >>>>

  • Monomery - to proste związki, z których tworzą się polimery. więcej >>>>
  • Mol - określa współcześnie liczbę atomów, cząsteczek, jonów równą liczbie atomów zawartych w dokładnie 0,012 kg czystego izotopu węgla 12C i wynosi 6,02*1023. więcej >>>>

    N

  • Neutron - cząstka elektrycznie obojętna obdarzona masą (mrel =1) więcej >>>>
  • Niemetale - pierwiastki nie mające cech metali. więcej >>>>

    O

  • Odczyn - stan roztworu określany za pomocą wskazników, które poprzez zmianę barwy informują o nadmiarze kationów wodorowych (odczyn kwasowy), nadmiarze anionów wodorotlenkowych (odczyn zasadowy) lub równowadze ilościowej tych jonów (odczyn obojętny). więcej >>>>
  • Odmiany alotropowe - są to różne postacie występowania substancji o tym samym składzie chemicznym, ale w odmiennych strukturach wewnętrznych. więcej >>>>
  • Okres - poziomy szereg w układzie okresowym więcej >>>>

    P

  • Parowanie - przechodzenie substancji ciekłej w gazową.
  • Proton - cząstka o ładunku dodatnim obdarzona masą (mrel =1). więcej >>>>
  • Pierwiastki - to substancje składające się z atomów jednego rodzaju więcej >>>>
  • Piana - składa się z pęcherzyków gazu rozproszonych w cieczy lub ciele stałym więcej >>>>
  • Polimery - to tworzywa sztuczne uzyskane podczas polimeryzacji monomerów więcej >>>>
  • Powłoka elektronowa - miejsce znajdowania się elektronów o jednakowej energii. więcej >>>>
  • Prawo okresowości - stwierdza, że własności pierwiastków nie są przypadkowe, lecz zależą od budowy atomu pierwiastka i zmieniają się w sposób ciągły (regularnie) i równocześnie powtarzalny (okresowo) ze wzrostem liczby porządkowej, widocznej obok symbolu pierwiastka. więcej >>>>
  • Prawo zachowania masy - więcej >>>>
  • Prawo stałości składu - więcej >>>>
  • Produkty - to substancje, które powstają w wyniku reakcji. więcej >>>>
  • Przemiana jądrowa - to samorzutna lub wywołana oddziaływaniem zewnętrznym zmiana w jądrze atomowym

    R

  • Reakcja chemiczna - jest to proces przemiany substancji, podczas której powstaje nowa substancja chemiczna. więcej >>>>
  • Reagenty - to wszystkie substancje biorące udział w reakcji chemicznej. więcej >>>>
  • Reakcja analizy - jest przemianą, w której z jednej substancji złożonej tworzą sie dwie lub kilka substancji prostszych. Analiza jest odwrotnością reakcji syntezy. więcej >>>>
  • Reakcja egzotermiczna (endoenergetyczna) - reakacja z wydzieleniem ciepła. więcej >>>>
  • Reakcja endotermiczna (egzoenergetyczna) - reakcja z pobraniem ciepła. więcej >>>>
  • Reakcja polimeryzacji - jest to reakcja, w której wiele takich samych cząsteczek mających wiązanie wielokrotne łączy się tworząc jedną makrocząsteczkę. więcej >>>>
  • Reakcja syntezy - jest reakcją, w której z dwu lub kilku substancji prostszych powstaje jedna substancja bardziej złożona więcej >>>>
  • Reakcja substytucji (podstawiania) - to reakcja w której atom wodoru zostaje zastąpiony przez inny atom lub grupy atomów. więcej >>>>
  • Reakcja addycji (przyłączania) - jest to reakcja, w wyniku której cząsteczka przyłącza się do innej cząsteczki zawierającej wiązanie podwójne, przekształcając to wiązanie w pojedyńcze. więcej >>>>
  • Reakcja wymiany - w procesie tym następuje wymiana składników pomiędzy substancjami reagującymi. więcej >>>>
  • Reguła dubletu i oktetu - każdy z łączących się atomów dąży do osiągnięcia takiej struktury (konfiguracji elektronowej), która będzie bardziej trwała jak dotychczasowa. Taką strukturą jest konfiguracja elektronowa nabliższego gazu szlachetnego. więcej >>>>
  • Rozpuszczalność - jest to stężenie substancji rozpuszczonej w jej roztworze nasyconym; jest równe stężeniu nasycenia. Wyrażona w g/100g rozpuszczalnika. więcej >>>>
  • Roztwor - jest jednorodną miezaniną składającą się z rozpuszczalnika i jednej lub większej ilości ubstancji rozpuszczonej. Powszechnie jest używany do roztworów ciekłych. Chemicy mówią również o roztworach gazowych (mieszanina gazów) i o roztworach stałych (stopy). więcej >>>>
  • Roztwór nasycony - roztwór, w którym w danej temperaturze nie można rozpuścić więcej substancji rozpuszczonej więcej >>>>
  • Roztwór nienasycony - roztwór, w którym można jeszcze rozpuścić substancję rozpuszczoną. więcej >>>>
  • Roztwór stężony - roztwór zawierający dużą ilość substancji rozpuszczonej.
  • Równanie reakcji - skrócony zapis przebiegu reakcji chemicznej przy zastosowaniu symboli i wzorów. więcej >>>>

    S

  • Sedymentacja - opadanie cząstek zawiesiny pod wpływem siły ciężkości
  • Skala pH - czternostostopniowa skala liczbowa określająca odczyn roztworu więcej >>>>
  • Skraplanie - proces polegający na zmianie gazowego stanu skupienia w ciekły
  • Sól - związek chemiczny złożony z metalu połączonego z resztą kwasową (MnRm) więcej >>>>
  • Spalanie - szybko przebiegająca reakcja chemiczna, której towarzyszy płomień i wydzielenie energii na sposób ciepła
  • Stężenie procentowe - określa liczbę jednostek wagowych (mg, g, kg, Mg) substancji rozpuszczonej zawartych w 100 jednostkach wagowych (mg, g, kg, Mg) roztworu więcej >>>>
  • Sublimacja - bezpośrednie przejście ze stanu stałego w gazowy z pominięciem stanu ciekłego
  • Substancja - jednorodny materiał o określonym składzie chemicznym więcej >>>>
  • Substancja prosta - to substancja, której nie można rozłożyć więcej >>>>
  • Substancja złożona - to substancja, którą można rozłożyć na dwie lub więcej innych substancji więcej >>>>
  • Substraty - substancje przed reakcją chemiczną. więcej >>>>
  • Synteza - to reakcja łączenia. więcej >>>>
  • Symbole pierwiastków - worzy się od nazw łacińskich przyjmując jego pierwszą, wielką literą, np. P - phosphorus (fosfor). Jeśli kilka pierwiastków ma te same litery początkowe, symbol uzupełnia się drugą literą, np. Pt - platinum (platyna). więcej >>>>
  • Szybkość reakcji chemicznej - zmiana stężeń (ilości) reagentów w jednostce czasu. więcej >>>>

    T

  • Tlenki - więcej >>>>
  • Tłuszcze - więcej >>>>
  • Topnienie - przejście substancji ze stanu stałego w ciekły
  • Tryt - izotop wodoru zawierający w jądrze 2 neutrony i 1 proton więcej >>>>

    U

  • Układ okresowy - jest to zestawienie, w którym wszystkie pierwiastki chemiczne uporządkowane są na podstawie budowy ich atomów. więcej >>>>
  • Utleniacz - to substancja chemiczna umożliwiająca utlenianie. Tymi substancjami jest tlen i inne substancje dostarczające tlen w reakcji chemicznej.

    W

  • Wapno palone - produkt termicznego rozkładu węglanu wapnia. więcej >>>>
  • Wapno gaszone - produkt reakcji chemicznej wapna palonego z wodą (przy nadmiarze wody). więcej >>>>
  • Wapno hydratyzowane - produkt reakcji chemicznej wapna palonego z wodą (ilości stechiometryczne). więcej >>>>
  • Wartościowość - wielkość określająca liczbę wiązań, jakie tworzy dany atom z innymi atomami więcej >>>>
  • Warstwa ozonowa - górna warstwa stratosfery znajdująca się na wysokości 20-26 km, w której znajdują się największe ilości ozonu (1012 cząsteczek/cm3). Chroni przed nadmiernym promieniowaniem ultrafioletowym. więcej >>>>
  • Wiązanie jonowe - polega na przejściu elektronów walencyjnych z atomu jednego pierwiastka do atomu drugiego pierwiastka. Siła wiążącą jest siła elektrostatycznego przyciągania. więcej >>>>
  • Wiązanie kowalencyjne (atomowe) - występuje wspólna para elektronowa pomiędzy atomami tworzącymi cząsteczkę. więcej >>>>
  • Wiązanie kowalencyjne spolaryzowane - więcej >>>>
  • Wiazanie koordynacyjne - jest to odmiana wiazania kowalencyjnego w którym elektrony wiazania pochodzą od jednego atomu.
  • Właściwość fizyczna - cecha substancji, którą można obserwować bez dokonywania przemiany jednej substancji w drugą więcej >>>>
  • Właściwość chemiczna - cecha substancji, która związana jest z jej udziałem w przemianach chemicznych więcej >>>>
  • Wodorotlenek - związek chemiczny złożony z metalu połączonego z grupą wodorotlenową M(OH)m więcej >>>>
  • Współczynnik stechiometryczny - określa liczbę cząsteczek w równaniu reakcji; umieszcza się ją przed symbolami pierwistków albo wzorami chemicznymi substancji w równaniu reakcji. Liczby stechiometrycznej "jeden" nie pisze się. więcej >>>>
  • Wskazniki - to substancje umożliwiające wizualne zaobserwowanie odczynu roztworu więcej >>>>
  • Wymiana (podstawienie) - następuje wymiana składników pomiędzy reagującymi substancjami więcej >>>>
  • Wzór chemiczny - jest to symbol chemiczny związku chemicznego (składa się z symboli pierwiastków) więcej >>>>
  • Wzór sumaryczny - podaje skład związku chemicznego wraz z liczbą atomów uczestniczących w budowie cząsteczki więcej >>>>

    V

    X

    Z

  • Zasada - związek chemiczny ulegający w wodzie dysocjacji, w wyniku której powstają charakterystyczne aniony wodorotlenkowe. więcej >>>>
  • Zobojętnianie - reakcja między wodnymi roztworami kwasów i zasad. więcej >>>>
  • Zjawisko fizyczne - to zmiany właściwości podczas których nie obserwujemy powstawania żadnych nowych substancji chemicznych więcej >>>>
  • Zjawisko chemiczne - to przemiany podczas których powstają nowe substancjewięcej >>>>
  • Związki chemiczne - to substancja złożona z dwóch lub wiecej pierwiastków chemicznych, których atomy połączone są ze sobą w określonych stosunkach ilościowych


2. Chemia organiczna

  • Alkany (nasycone) - węglowodory z pojedyńczym wiązaniem węgiel - węgiel. więcej >>>>
  • Alkeny (nienasycone) - węglowodory z jednym wiązaniem podwójnym pomiędzy dwoma atomami węgla. więcej >>>>
  • Alkiny (nienasycone) - węglowodory z jednym wiązaniem potrójnym pomiędzy dwoma atomami węgla. więcej >>>>
  • Alkohole - pochodne weglowodorów zawierające w cząsteczce jedną lub wiecej grup hydroksylowych więcej >>>>
  • Aminokwasy - organiczne związki chemiczne, których cząsteczki zawierają grupę karkoksylową -COOH i grupę aminową -NH2
  • Benzyna - więcej >>>>
  • Białka - wielkocząsteczkowe substancje o skomplikowanej strukturze. Podstawowe składniki organizmów żywych, będące ich materiałem budulcowym. Hydrolizują z utworzeniem aminokwasów więcej >>>>
  • Celuloza - wielocukier, główny składnik błon komórkowych roślin (bawełna, len, drzewa) więcej >>>>
  • Cukry - węglowodany, związki chemiczne wegla, wodoru i tlenu, wytwarzane przez rośliny w procesie fotosyntezy więcej >>>>
  • Dehydratacja - odwodnienie więcej >>>>
  • Estry - produkty reakcji alkoholi z kwasami więcej >>>>
  • Grupa hydroksylowa - grupa wodorotlenowa -OH więcej >>>>
  • Grupa karboksylowa - -COOH więcej >>>>
  • Izomery - to związki o tym samym składzie, ale o różnej budowie. więcej >>>>
  • Grupy funkcyjne - atom lub kombinacja połączeń atomów, które w istotny sposób określają rodzaj reakcji chemicznych, jakim ulegają dane związki organiczne (np. -COOH).
  • Kraking - polega na termicznym lub katalitycznym rozerwaniu wyższych węglowodorów i utworzeniu niższych więcej >>>>
  • Monomer - pojedyńcza cząsteczka weglowodoru nienasyconego ulegająca polimeryzacji więcej >>>>
  • Mydło - sole sodowe lub potasowe bądz wapniowe lub magnezowe wyższych kwasów tłuszczowych więcej >>>>
  • Polimeryzacja - reakcja addycji, w której wiele takich samych cząsteczek mających wiazanie wielokrotne łączy się tworząc jedną makroczasteczkę więcej >>>>
  • Polimery - Tworzywa sztuczne uzyskiwane podczas polimeryzacji monomerów. więcej >>>>
  • Reakcja substytucji - jest to reakcja podstawienia. więcej >>>>
  • Reakcja addycji - jest to reakcja przyłączenia więcej >>>>
  • Skrobia - więcej >>>>
  • Szereg homologiczny - szereg podobnych chemicznie związków, w których pomiędzy kolejnymi związkami występuje zawsze ta sama różnica w postaci grupy CH2. więcej >>>>
  • Tłuszcze - estry wyższych kwasów tłuszczowych i gliceryny więcej >>>>
  • Tworzywa naturalne - surowce występujące w przyrodzie (jedwab naturalny, len wełna)
  • tworzywa sztuczne - otrzymywane przez chemiczne przetwarzanie surowców naturalnych więcej >>>>
  • Tworzywa syntetyczne - otrzymywane przez syntezę z pierwiastków lub prostych związków chemicznych więcej >>>>
  • Woda bromowa - wodny roztwór ciekłego bromu
  • Zmydlanie - hydroliza tłuszczów w obecności mocnej zasady, w wyniku której otrzymuje się mydła więcej >>>>

3. Ekologia

  • Chemikalia - substancje o dużej trwałości (pestycydy, metale ciężkie, pyły po spaleniu)
  • Emisja - wydzielanie substancji szkodliwych do atmosfery
  • Efekt cieplarniany - zjawisko występujące w atmosferze polegające na tym, że odbite od powierzchni Ziemi promieniowanie słoneczne w zakresie widzialnym jest przepuszczalne przez atmosferę, natomiast promieniowane podczerwone zostaje w niej uwięzione.
  • Herbicydy - środki do zwalczania chwastów
  • Kompostowanie - biologiczny rozkład i przekształcanie śmieci organicznych, masy roślinnej i szlamu ściekowego przez bakterie i grzyby
  • Kwaśne deszcze - to opady atmosferyczne zawierające kwasy
  • Odpady - śmieci, odpady poprodukcyjne, szlamy z oczyszczalni, przemysłowe produkty uboczne
  • Ozon - odmiana tlenu O3
  • Scieki - pochodzą z prania i mycia, urządzeń sanitarnych, przemysłu i zakładów rzemieślniczych
  • Smog - silne zanieczyszczenie powietrza w obszarach zabudowanych, występujące w następstwie inwersji pogodowych
  • Wyziewy - dymy, gazy wielkopiecowe, spaliny samochodowe cdn